Okres romantyzmu był niezwykle płodny w poematy , wiersze, dramaty, i inne formy literackie nawiązujące wprost do naszych słowiańskich tradycji i religii. Był to okres prób powrotu do rodzimych wierzeń, ich poznawania, badania i odkrywania. W tym czasie rozpoczął się wspaniały ruch folklorystów, badaczy naszych tradycji, spisujących pieśni, obyczaje i pozostałości prastarych kultów. Jednym z nich był ur w 1822r Roman Zmorski poeta zakochany w folklorze , tworzacy w klimacie pogańskich czasów. Śmierć poety w 1867 roku niepozwoliła mu dokończyć swego dzieła pt. „Święto Majowe za czasów pogaństwa Słowian Łużyckich”. Bezpośrednim natchnieniem do napisania poematu były wędrówki po kraju Serbów-Łużyckich gdzie przez pewien czas mieszkał. Wracając z jednej z takich wędrówek w nocy, był świadkiem odprawiania przez gromadę miescowej ludności Święta Powitania Wiosny tzw Święta Majowego. W Budziszynie(1849r) Romana Zmorskiego odwiedził T. Lenartowicz wybrali się wspólnie na wyprawę w okolice Góry Lubin i do ołtarza CzernoBoga ,do którego dotarli, i przy którym postanowili odprawić namiastkę obrzędu. Co za wspaniała chwila, gdy z głębokiej , wewnętrznej potrzeby Ci poeci już 160 lat temu zapalili Święty Ogień dla Bogów , tak jak my to robimy dzisiaj. Oto relacja z tego wydarzenia opisana przez Lenartowicza.
„(…) Staneliśmy na miejscu , na którym wznosi się Czarna Skała otoczona sosnami. Otwór z boku, zwany uchem, był zda się ze strony , po której stawali starzy Słowianie , wypowiadając żądania swoje albo zgadując los, jaki czeka pokolenie śpieszące do boju, na które siedzący w podziemiu żerca-kapłan odpowiadał.(…) Bracie zaśpiewajmy chór Druwidów i zatoczmy kołem – tu chwycił się Zmorski za głowę- co za wyborny pomysł, zapalimy sobótkę ku czci Starych Bogów i Starej Wiary.”
Niestety nie znamy dokładnego przebiegu tego rytuału, ale sam fakt jego zaistnienia jest niezwykle ważny i przepiekny.
Oto fragment poematu „Święta Majowego”
(…)Niech Duchy Ojców błądzące
W górze, w mgły tumanach sinej
Ciesza się wodząc swe syny
Mężnie zakon ich pelniące.
Niech się cieszą, że wraz z Niemi
Nie padła Święta Ich Wiara
Stary zwyczaj i cześć stara
na Słowiańskiej tej Ich Ziemi(…)
